|
Angisa
De hoofddoek is de completering van de koto, een
heel belangrijk onderdeel dat wordt gemaakt uit een lap katoenen stof van
ongeveer 1 meter in het vierkant. Deze moet plank hadr gesteven worden. Voor de
bijzondere hoofddoeken is er meer dan 1 meter stof nodig. De eerste Surinaamse
hoofddoeken waren allemaal tere angisa's, ze hadden allemaal een staart. Van de
tere angisa's zijn bekend de langa tere, doksi tere, kroroe tere en de paw tere.
Wordt er meer aandacht besteed aan het binden, dan heet deze bindwijze de tai
ede. De goede smaak van de draagster blijkt meestal uit de wijze waarop de tai
ede wordt geplooid en geknoopt. Een bijzonderheid is dat vroeger een geheime
taal gesproken werd door de verschillende wijzen van het hoofddoek binden. Ook
werden de verschillende gemoedstoestemmingen door de bindwijze uitgesproken, een
prachtig middel dus om allerlei hartstochten in toom te houden of op die manier
iets dat men niet graag onder woorden brengt, kenbaar te maken. Zijn
bijvoorbeeld de beide uiteinden van de knoop recht naar boven gestoken, dan
spreekt men van Feda oftewel boosheid, verzet (als 'Let them talk', 'Lik
me de m**s', 'Loop naar de pomp' of 'Don't touch'). Zijn de punten naar beneden
geslagen, dan wijst dat op een rustig gemoed of betekend het dat men na een
twist weer vrede wenst. Meestal is er een verhaal, geschiedenis, rond de naam
van een hoofddoek. Hieronder volgen enkele voorbeelden.
Louisa kibri kibri sote, toku
a meki Philip Roos kis'en
De heer Philip Roos deed maanden achtereen alle moeite om in
contact te komen met mejuffrouw Louise, die niets van hem moest weten. De buren
hadden dit in de gaten en zagen hoe Louise zich schuil hield. Op zekere dag
lukte het de heer Roos met Louise in contact te komen. Natuurlijk moest het
nieuws verspreid worden. Tangi
fu piauw meki fjofo go na balcon
Vroeger werd door veel mensen het verboden Chinese spel 'Piauw'
gespeeld. Voor heel weinig geld kon men dagelijks iets winnen. Zo speelde eens
een jonge dame en won een heel hoog bedrag. Haar vriendinnen dachten dat ze
samen een goede tijd zouden hebben, maar het meisje was verstandig en kocht een
huisje met balcon ergens op Combe. Uit teleurstelling gaven de vriendinnen deze
naam aan een hoofddoek. Switi
fu sekseki meki yu frigiti yu ferplekti
Veel jonge mensen houden van dansen, zo ook de verpleegster naar
wie deze doek genoemd is. Eens ging ze weer dansen, het werd zo laat zodat zij
zich versliep en laat op haar werk kwam. Zij werd ontslagen. Jongu
grasi tjari owru kaw go na pen
Er was een oude man die wegens zedenmisdrijf met een minderjarige
werd veroordeeld. Fu dri
mois' mois' ede anansi go na koro bere
In 1937
ontstond er ruzie tussen Dr. Nassy, directeur van het St. Vincentius Ziekenhuis
en Dr. Cool, directeur van het 's Lands hospitaal, bij de geboorte van een
drieling. Beide medici wilden de bevalling leiden in het ziekenhuis waar zij
verantwoordelijkheid droegen.
Verder enkele voorbeelden van
angisa namen met betrekking tot de man-vrouw verhouding A
no de na langa fu na strati na a lobi, ma na doromofo pe a de tnapu na dape lobi
de. Jongu grasi tjari owru kaw go na
pen Brandweer oto broko Bourne oto Yu
kon leki wan roos, ma yu fringi yu srefi leki wan sneki na mindri tu lobi Monster
zonder waarde, yu bai lobi ma yu no bai pasensi Yu
taki yu frede fu opo ebi tefu kaba yu opo asaw Yu
ben denki dat na botro nanga kasi mi ben abi na tapu mi brede ma mi breti yu
puru na aboma na mi tapu Wan man no
e furu kroskasi Efu yu wani
wan faste lobi yu kamradoro no musu abi tu sroto Pikin
aksi e fara bigi bon De pina ben de,
mi ben de stanfasti fy yu ati, ma di bun kon, na now yu poti mi na isri koi fu
geme Di na apra ben swa, a ben bun
gi mi, ma di a kon switi, a no bun fu mi moro
|
